AFEAL

A ENFERMIDADE DE ALZHEIMER.

1.- QUE É O ALZHEIMER?
O Alzheimer é unha enfermidade do cerebro, un tipo de demencia, que ocasiona a morte progresiva das neuronas e, como consecuencia, a perda da capacidade para desenvolver as funcións que estas controlaban.
Ao contrario que un neno, que día a día aumenta os seus coñecementos, o doente de Alzheimer perde cada día algo do que sabía.

2.- CALES SON AS SÚAS CAUSAS
A pesar dos anos que se leva investigando sobre esta enfermidade, as súas causas aínda non están ben definidas. Falouse de factores xenéticos, inflamatorios, infecciosos (virus) e, incluso, ambientais e culturais. Non deixan de ser hipóteses. En realidade, a causa da enfermidade é descoñecida. Agora ben tres cousas parecen estar claras:
a) Existe unha perda de neuronas: as células nerviosas mórrense sen que saibamos porqué.
b) Fórmase unha substancia, chamada “amiloide”, que se deposita no cerebro.
c) Os neurotransmisores cerebrales atópanse diminuídos.
Pero, por riba de todo o anterior, hai dous aspectos fundamentais. Un, que o principal factor de risco é, con moito, a idade avanzada e, outro, que a enfermidade de Alzheimer non é hereditaria nin contaxiosa.
En calquera caso, no que moitos investigadores e médicos empezan a estar de acordo é en que esta enfermidade é moi complexa e que está causada por moitos factores.

3.- OS SÍNTOMAS
Os síntomas e signos do mal de Alzheimer son diferentes segundo o tempo e a rapidez con que se desenvolve. Ademais, non son sempre os mesmos. A evolución da enfermidade adoita ser bastante lenta.
Os primeiros síntomas van asociados a unha diminución da memoria recente ou inmediata, é dicir, a que corresponde a feitos que se han desenvolvido recentemente.

A persoa esquece. Pero estes esquecementos maniféstanse de forma diferente segundo a idade, papel social ou profesión. Un ama de casa esquécese do que puxo a quentar no lume; un contable equivócase nos seus cálculos; un xubilado que afai a xogar ás cartas perde o interese polo xogo, xa que esquece as mans que xogou. A esta perda de memoria recente engádese unha dificultade para orientarse no tempo e no espazo. A familia e os que rodéanlle observarán tamén un aumento na frecuencia dos cambios bruscos de humor, o abandono progresivo de súas afeccións e apatía, elementos que poden, equivocadamente, facer pensar nunha depresión.

Neste estadio, o doente é consciente dos seus erros e de súas perdas de memoria. O sospeita que pásalle algo e ten tendencia a disimular ou a minimizar os seus síntomas, o que atrasa o momento de consultar ao médico.
En conxunto, a familia e as persoas da súa contorna danse conta de que o doente “cambia”, que non é o mesmo.
A perda de memoria se agrava progresivamente e asóciase a trastornos do comportamento. A linguaxe faise difícil; a coordinación dos xestos está alterada e as actividades diarias fanse cada vez máis difíciles.

4.- AS FASES DA ENFERMIDADE

Os especialistas na materia sinalan tres fases diferentes no desenvolvemento da enfermidade, co seu diferente sintomatoloxía. Pasamos a describir cada unha delas:

FASE I OU DEMENCIA LEVE:

A enfermidade adoita desenvolverse tan aos poucos que, ao principio, ninguén dáse conta de que algo vai mal. A pesar de que poden ser distintas en cada paciente, talvez os sinais de alarma máis temperás poderían resumirse en:

a) Perda de memoria:

Primeiro adoita afectarse a capacidade para lembrar os feitos máis recentes, aínda que posteriormente alterarase tamén a lembranza dos máis antigos. Ou, sexa, primeiro aparecen frecuentes “despistes”, como por exemplo non lembrar como chámase tal persoa, non lembrar onde puxo tal ou cal cousa, etc. Inicialmente este tipo de manifestacións son a miúdo achacadas a, iso, esquecementos propios da idade, pois o paciente lembra aínda moi ben as cousas máis antigas. Sen embargo, vai avanzando a enfermidade, os fallos vanse facendo máis evidentes, un dáse conta que tantos esquecementos non son normais e consúltase ao médico.

b) Desorientación no tempo e no espazo:

Isto prodúcense como consecuencia da perda de memoria. Non sabe en que día vive, pois esquece a data e o día da semana e, incluso, se é pola mañá ou pola tarde. Tamén acaba por esquecer o camiño de regreso a casa ou confúndese de estrada conducindo. Primeiro adoita perderse a orientación temporal e despois a orientación espacial, aínda que haberá días mellores e peores.

c) Alteracións psíquicas e da personalidade:

Dentro das alteracións psíquicas, é frecuente que teña dificultades para se afrontar ás tarefas novas ou para tomar decisións cotiás. Pode haber tamén problemas afectivos, sentirse tristeiro e deprimido ou ben máis alegre e eufórico da conta. Pode encontrarse irritable e agresivo verbalmente e, incluso, fisicamente.

FASE II OU FASE DE DEMENCIA MODERADA.

Os síntomas fanse moito máis marcados e impiden realizar moitas das actividades da vida cotiá.

a) Fallos importantes de memoria:

O doente esquece cousas cada vez máis importantes e a afectación da memoria se vai facendo maior. Non só se altera a memoria a curto prazo, senón que ademais se irá alterando a memoria a longo prazo. Pode chegar a aparecer que vive no pasado. No que fai á orientación, non só se perderá fóra de casa, senón tamén dentro dela.

b) Diminución da autonomía e independencia persoal:

Xa necesita axuda para lavarse e asearse, para vestirse e para comer axeitadamente e a horarios regulares. Deixa de ser autosuficiente e se vai facendo cada vez máis dependente dunha terceira persoa para realizar as actividades cotiás da súa vida.

c) Afasia, apraxia e agnosia:

Afasia, é cando o doente utiliza unha linguaxe vago e impreciso. É unha especie de falar dando rodeos, en vez de contestar directamente ás preguntas que se lles fan. Tamén pode ocorrer que chamen a unha cousa co nome doutra.

Apraxia, é a alteración na coordinación normal dos movementos. É común o deterioración da coordinación correcta dos movementos.

Agnosia, perda da facultade para recoñecer obxectos e persoas. Aos poucos van deixando de coñecer a súas seres queridos.

FASE III OU FASE DE DEMENCIA GRAVE.

Os síntomas acentúanse e aparecen síntomas neurológicos, porque altérase a función motora e sensitiva.
Prodúcense os seguintes trastornos:

a) Trastornos da deglutición: pérdese a capacidade para tragar, o que atura importantes dificultades para alimentarse.

b) Trastornos da marcha: necesita apoiarse en alguén para andar e chega un momento que precisará cadeira de rodas.

c) Incontinencia de esfínteres: primeiro non controla a orina e posteriormente tampouco as feces. Xa que logo, chegará a precisar cueiro.

d) Trastornos de conduta: non durme pola noite e berran, e logo pásanse o día durmidos. Ou ben, móstranse irritables e inquedos, con axitación.

A pesar de todo, nesta fase, os doentes seguen sendo capaces de percibir o cariño e valorar, á súa maneira, a presenza de compañía.

5.- O TRATAMENTO.

A pesar de que fai xa varios anos que se investigan posibles tratamentos para esta enfermidade, aínda non hai ningún que cúrea realmente, aínda que existen terapias que poden frear a súa progresión.

Algúns medicamentos melloran temporalmente os síntomas. E existen tratamentos non farmacológicos que axudan a mellorar a calidade de vida do doente: fisioterapia, psicomotricidad, musicoterapia, terapia ocupacional, exercicio,…etc.

6.- COIDADOS NO DOENTE.

Para este doente que vai perdendo progresivamente as súas facultades, a casa se vai converter no medio máis hostil. Xa que logo debemos ter en conta os seguintes aspectos:

a.- Para evitar as caídas:

- Alfombras e felpudos hai que fixalos ao chan ou tiralos.

- Cables eléctricos: acurtalos para que non arrastren polo chan.

- Mobles con picos salientes ou cristais, acolcharlos ou eliminalos.

- Cadeiras, eliminar as inseguras ou as que sexan difíciles de erguerse.

- Corredores: tirar obstáculos para poder deambular tranquilamente.

- Escaleiras: débense fixar bandas antideslizantes.

- Alumado: durante a noite estará aceso.

b.- Para evitar accidentes:

-Gardar baixo chave: aparellos eléctricos, mistos, encendedores, armas de lume, chaves do coche, produtos tóxicos, obxectos pequenos.

- Tirar ferrollos interiores.

- Protexer os radiadores.

- Illar os tubos de auga quente.

c.- Organizar o espazo onde vive.

- Simplificar as mobles.

- Evitar os ruídos e a confusión.

- Recubrir ou tirar os espellos.

d.- Arranxar o seu dormitorio.

- Lámpada de soleira fixala para que non se caia.

- A cama debe poder baixar e subirse sen dificultade.

- Luz nocturna permanente para calmar os seus medos.

- No armario só o imprescindible.

- Roupa fácil de poñer.

e.- As habitacións perigosas.

-Cociña: deixar os mandos do gas inutilizables, o quentador poñelo en posición intermedia, o frigorífico equipalo cunha pechadura, produtos de limpeza baixo chave e a louza que sexa irrompíbel.

- Cuarto de baño: na bañeira tiras antideslizantes ou alfombras de goma, agarraderas e barras laterais para apreixarse, útiles de lavabo reducidos ao mínimo e sempre no mesmo sitio, utilizar unha cadeira de cuarto de baño e luz nocturna permanente.

7.- COIDADOS DE ENFERMERÍA.

Para axudar a un doente de Alzheimer hai que ter en conta o seguinte:

- CONSERVAR A CALMA.

- NON INTERVIR na súa maneira de vivir.

- DEIXARLLE TEMPO para que realice as súas actividades.

- Encontrarle actividades sustitutorias.

- Organizar a súa vida de forma RUTINEIRA.

COIDADOS NA I FASE.

- NON INTENTE RAZOAR con el cando se lle esquece algo.

- Realizar exercicios de MEMORIA: ler revistas, periódicos, facer puzles, escoitar música, debuxar, lembrarlles a persoas e obxectos, etc.

- FAVORECER O INTERESE do doente polas cousas.

- Contribuír a manter os procesos de percepción, atención, aprendizaxe, etc.

- Perante CAMBIOS DE HUMOR non intente razoar, dígalle que lle quere e non se á parte do seu campo visual.

- Se fai SEMPRE as mesmas PREGUNTAS respóndalle á súa inquietude porque é a maneira de afirmarse, de estar na realidade.

- HIXIENE PERSOAL. Debemos basearnos nos seus hábitos anteriores para crear nel unha rutina de cuarto de baño ou ducha. Sempre á mesma hora e sempre seguindo as mesmas fases sucesivas. Aproveitarase o cuarto de baño para vixiar a uñas que se cortarémolas se é necesario e a pel para observar se hai zonas irritadas, se é así, utilizaremos cremas ou pos de talco. Vixiaremos que se limpe os dentes e se leva dentadura postiza coidaremos en quitársela, limpala e colocala sempre no mesmo sitio.

COIDADOS NA FASE II.

- Debemos LEMBRARLLE, con FRECUENCIA o día no que se atopan desta maneira axudámoslle a orientarse no tempo.

- Con respecto á orientación ESPACIAL, debemos de indicarlle cando pase por determinadas dependencias da casa, como chámase cada unha delas.

- Para DEITARLLE, debemos lembrarlle que é de noite e que hai que durmir.

- É necesario que acompañémoslle cando deambule pola casa para evitar caídas e axudarlle por se perde o equilibrio.

- Como nesta fase é moi probable ca se perda, é conveniente que lle poñamos un identificador e para que non se senta ofendido dirémoslle que é un agasallo por algún motivo especial.

- HIXIENE PERSOAL. Faremos o mesmo que na I FASE.

COIDADOS NA FASE III.

- Se o seu comportamento é un pouco agresivo, debemos mostrar sempre perante el unha gran tranquilidade e procurar darlle cariño.

- As súas actividades cotiás desaparecen totalmente, pois adoita estar xa encamado polo que é necesario unha dieta rica en proteínas e pobre en graxas animais.

- Ao non controlar os seus esfínteres, é preciso dotarlle de cueiros que serán cambiados con frecuencia para que non se produzan infeccións.

- Se se producise algunha úlcera por estar encamado débese realizar o seguinte: lavar a zona con xabón neutro (lagarto), aclarar con chan salino; se hai bordos necrosados, débense cortar; cando a escara é pequena e superficial pódese poñer no seu interior unha pequena cantidade de xabón neutro e en moitas ocasiones isto é suficiente para seu cicatrización.

- HIXIENE PERSOAL. O doente está encamado polo que para realizar esta actividade debemos colocalo na posición de sentado. Se ten dentadura postiza, se retirarémola, limparemos e a seguir limparemos a boca. O pavillón auditivo externo debemos limpalo a diario e minuciosamente, pero NUNCA utilizar BASTONCILLOS. Como os ollos sempre tenos pechados debemos abrírselos e limpiárselos con soro salino, utilizando unha gasa, empregando unha para cada ollo. A pel debe estar moi hidratada para activar a circulación e que non si produzan úlceras.




A ENFERMIDADE DE ALZHEIMER. 1.- QUE É O ALZHEIMER? O Alzheimer é unha enfermidade do cerebro, un tipo de demencia, que ocasiona a morte progresiva das neuronas e, como consecuencia, a perda da capacidade para desenvolver as funcións que estas controlaban. Ao contrario que un neno, que día a día aumenta os seus coñecementos, o doente de Alzheimer perde cada día algo do que sabía. 2.- CALES SON AS SÚAS CAUSAS A pesar dos anos que se leva investigando sobre esta enfermidade, as súas causas aínda non están ben definidas. Falouse de factores xenéticos, inflamatorios, infecciosos (virus) e, incluso, ambientais e culturais. Non deixan de ser hipóteses. En realidade, a causa da enfermidade é descoñecida. Agora ben tres cousas parecen estar claras: a) Existe unha perda de neuronas: as células nerviosas mórrense sen que saibamos porqué. b) Fórmase unha substancia, chamada “amiloide”, que se deposita no cerebro. c) Os neurotransmisores cerebrales atópanse diminuídos. Pero, por riba de todo o anterior, hai dous aspectos fundamentais. Un, que o principal factor de risco é, con moito, a idade avanzada e, outro, que a enfermidade de Alzheimer non é hereditaria nin contaxiosa. En calquera caso, no que moitos investigadores e médicos empezan a estar de acordo é en que esta enfermidade é moi complexa e que está causada por moitos factores. 3.- OS SÍNTOMAS Os síntomas e signos do mal de Alzheimer son diferentes segundo o tempo e a rapidez con que se desenvolve. Ademais, non son sempre os mesmos. A evolución da enfermidade adoita ser bastante lenta. Os primeiros síntomas van asociados a unha diminución da memoria recente ou inmediata, é dicir, a que corresponde a feitos que se han desenvolvido recentemente. A persoa esquece. Pero estes esquecementos maniféstanse de forma diferente segundo a idade, papel social ou profesión. Un ama de casa esquécese do que puxo a quentar no lume; un contable equivócase nos seus cálculos; un xubilado que afai a xogar ás cartas perde o interese polo xogo, xa que esquece as mans que xogou. A esta perda de memoria recente engádese unha dificultade para orientarse no tempo e no espazo. A familia e os que rodéanlle observarán tamén un aumento na frecuencia dos cambios bruscos de humor, o abandono progresivo de súas afeccións e apatía, elementos que poden, equivocadamente, facer pensar nunha depresión. Neste estadio, o doente é consciente dos seus erros e de súas perdas de memoria. O sospeita que pásalle algo e ten tendencia a disimular ou a minimizar os seus síntomas, o que atrasa o momento de consultar ao médico. En conxunto, a familia e as persoas da súa contorna danse conta de que o doente “cambia”, que non é o mesmo. A perda de memoria se agrava progresivamente e asóciase a trastornos do comportamento. A linguaxe faise difícil; a coordinación dos xestos está alterada e as actividades diarias fanse cada vez máis difíciles. 4.- AS FASES DA ENFERMIDADE Os especialistas na materia sinalan tres fases diferentes no desenvolvemento da enfermidade, co seu diferente sintomatoloxía. Pasamos a describir cada unha delas: FASE I OU DEMENCIA LEVE: A enfermidade adoita desenvolverse tan aos poucos que, ao principio, ninguén dáse conta de que algo vai mal. A pesar de que poden ser distintas en cada paciente, talvez os sinais de alarma máis temperás poderían resumirse en: a) Perda de memoria: Primeiro adoita afectarse a capacidade para lembrar os feitos máis recentes, aínda que posteriormente alterarase tamén a lembranza dos máis antigos. Ou, sexa, primeiro aparecen frecuentes “despistes”, como por exemplo non lembrar como chámase tal persoa, non lembrar onde puxo tal ou cal cousa, etc. Inicialmente este tipo de manifestacións son a miúdo achacadas a, iso, esquecementos propios da idade, pois o paciente lembra aínda moi ben as cousas máis antigas. Sen embargo, vai avanzando a enfermidade, os fallos vanse facendo máis evidentes, un dáse conta que tantos esquecementos non son normais e consúltase ao médico. b) Desorientación no tempo e no espazo: Isto prodúcense como consecuencia da perda de memoria. Non sabe en que día vive, pois esquece a data e o día da semana e, incluso, se é pola mañá ou pola tarde. Tamén acaba por esquecer o camiño de regreso a casa ou confúndese de estrada conducindo. Primeiro adoita perderse a orientación temporal e despois a orientación espacial, aínda que haberá días mellores e peores. c) Alteracións psíquicas e da personalidade: Dentro das alteracións psíquicas, é frecuente que teña dificultades para se afrontar ás tarefas novas ou para tomar decisións cotiás. Pode haber tamén problemas afectivos, sentirse tristeiro e deprimido ou ben máis alegre e eufórico da conta. Pode encontrarse irritable e agresivo verbalmente e, incluso, fisicamente. FASE II OU FASE DE DEMENCIA MODERADA. Os síntomas fanse moito máis marcados e impiden realizar moitas das actividades da vida cotiá. a) Fallos importantes de memoria: O doente esquece cousas cada vez máis importantes e a afectación da memoria se vai facendo maior. Non só se altera a memoria a curto prazo, senón que ademais se irá alterando a memoria a longo prazo. Pode chegar a aparecer que vive no pasado. No que fai á orientación, non só se perderá fóra de casa, senón tamén dentro dela. b) Diminución da autonomía e independencia persoal: Xa necesita axuda para lavarse e asearse, para vestirse e para comer axeitadamente e a horarios regulares. Deixa de ser autosuficiente e se vai facendo cada vez máis dependente dunha terceira persoa para realizar as actividades cotiás da súa vida. c) Afasia, apraxia e agnosia: Afasia, é cando o doente utiliza unha linguaxe vago e impreciso. É unha especie de falar dando rodeos, en vez de contestar directamente ás preguntas que se lles fan. Tamén pode ocorrer que chamen a unha cousa co nome doutra. Apraxia, é a alteración na coordinación normal dos movementos. É común o deterioración da coordinación correcta dos movementos. Agnosia, perda da facultade para recoñecer obxectos e persoas. Aos poucos van deixando de coñecer a súas seres queridos. FASE III OU FASE DE DEMENCIA GRAVE. Os síntomas acentúanse e aparecen síntomas neurológicos, porque altérase a función motora e sensitiva. Prodúcense os seguintes trastornos: a) Trastornos da deglutición: pérdese a capacidade para tragar, o que atura importantes dificultades para alimentarse. b) Trastornos da marcha: necesita apoiarse en alguén para andar e chega un momento que precisará cadeira de rodas. c) Incontinencia de esfínteres: primeiro non controla a orina e posteriormente tampouco as feces. Xa que logo, chegará a precisar cueiro. d) Trastornos de conduta: non durme pola noite e berran, e logo pásanse o día durmidos. Ou ben, móstranse irritables e inquedos, con axitación. A pesar de todo, nesta fase, os doentes seguen sendo capaces de percibir o cariño e valorar, á súa maneira, a presenza de compañía. 5.- O TRATAMENTO. A pesar de que fai xa varios anos que se investigan posibles tratamentos para esta enfermidade, aínda non hai ningún que cúrea realmente, aínda que existen terapias que poden frear a súa progresión. Algúns medicamentos melloran temporalmente os síntomas. E existen tratamentos non farmacológicos que axudan a mellorar a calidade de vida do doente: fisioterapia, psicomotricidad, musicoterapia, terapia ocupacional, exercicio,…etc. 6.- COIDADOS NO DOENTE. Para este doente que vai perdendo progresivamente as súas facultades, a casa se vai converter no medio máis hostil. Xa que logo debemos ter en conta os seguintes aspectos: a.- Para evitar as caídas: - Alfombras e felpudos hai que fixalos ao chan ou tiralos. - Cables eléctricos: acurtalos para que non arrastren polo chan. - Mobles con picos salientes ou cristais, acolcharlos ou eliminalos. - Cadeiras, eliminar as inseguras ou as que sexan difíciles de erguerse. - Corredores: tirar obstáculos para poder deambular tranquilamente. - Escaleiras: débense fixar bandas antideslizantes. - Alumado: durante a noite estará aceso. b.- Para evitar accidentes: -Gardar baixo chave: aparellos eléctricos, mistos, encendedores, armas de lume, chaves do coche, produtos tóxicos, obxectos pequenos. - Tirar ferrollos interiores. - Protexer os radiadores. - Illar os tubos de auga quente. c.- Organizar o espazo onde vive. - Simplificar as mobles. - Evitar os ruídos e a confusión. - Recubrir ou tirar os espellos. d.- Arranxar o seu dormitorio. - Lámpada de soleira fixala para que non se caia. - A cama debe poder baixar e subirse sen dificultade. - Luz nocturna permanente para calmar os seus medos. - No armario só o imprescindible. - Roupa fácil de poñer. e.- As habitacións perigosas. -Cociña: deixar os mandos do gas inutilizables, o quentador poñelo en posición intermedia, o frigorífico equipalo cunha pechadura, produtos de limpeza baixo chave e a louza que sexa irrompíbel. - Cuarto de baño: na bañeira tiras antideslizantes ou alfombras de goma, agarraderas e barras laterais para apreixarse, útiles de lavabo reducidos ao mínimo e sempre no mesmo sitio, utilizar unha cadeira de cuarto de baño e luz nocturna permanente. 7.- COIDADOS DE ENFERMERÍA. Para axudar a un doente de Alzheimer hai que ter en conta o seguinte: - CONSERVAR A CALMA. - NON INTERVIR na súa maneira de vivir. - DEIXARLLE TEMPO para que realice as súas actividades. - Encontrarle actividades sustitutorias. - Organizar a súa vida de forma RUTINEIRA. COIDADOS NA I FASE. - NON INTENTE RAZOAR con el cando se lle esquece algo. - Realizar exercicios de MEMORIA: ler revistas, periódicos, facer puzles, escoitar música, debuxar, lembrarlles a persoas e obxectos, etc. - FAVORECER O INTERESE do doente polas cousas. - Contribuír a manter os procesos de percepción, atención, aprendizaxe, etc. - Perante CAMBIOS DE HUMOR non intente razoar, dígalle que lle quere e non se á parte do seu campo visual. - Se fai SEMPRE as mesmas PREGUNTAS respóndalle á súa inquietude porque é a maneira de afirmarse, de estar na realidade. - HIXIENE PERSOAL. Debemos basearnos nos seus hábitos anteriores para crear nel unha rutina de cuarto de baño ou ducha. Sempre á mesma hora e sempre seguindo as mesmas fases sucesivas. Aproveitarase o cuarto de baño para vixiar a uñas que se cortarémolas se é necesario e a pel para observar se hai zonas irritadas, se é así, utilizaremos cremas ou pos de talco. Vixiaremos que se limpe os dentes e se leva dentadura postiza coidaremos en quitársela, limpala e colocala sempre no mesmo sitio. COIDADOS NA FASE II. - Debemos LEMBRARLLE, con FRECUENCIA o día no que se atopan desta maneira axudámoslle a orientarse no tempo. - Con respecto á orientación ESPACIAL, debemos de indicarlle cando pase por determinadas dependencias da casa, como chámase cada unha delas. - Para DEITARLLE, debemos lembrarlle que é de noite e que hai que durmir. - É necesario que acompañémoslle cando deambule pola casa para evitar caídas e axudarlle por se perde o equilibrio. - Como nesta fase é moi probable ca se perda, é conveniente que lle poñamos un identificador e para que non se senta ofendido dirémoslle que é un agasallo por algún motivo especial. - HIXIENE PERSOAL. Faremos o mesmo que na I FASE. COIDADOS NA FASE III. - Se o seu comportamento é un pouco agresivo, debemos mostrar sempre perante el unha gran tranquilidade e procurar darlle cariño. - As súas actividades cotiás desaparecen totalmente, pois adoita estar xa encamado polo que é necesario unha dieta rica en proteínas e pobre en graxas animais. - Ao non controlar os seus esfínteres, é preciso dotarlle de cueiros que serán cambiados con frecuencia para que non se produzan infeccións. - Se se producise algunha úlcera por estar encamado débese realizar o seguinte: lavar a zona con xabón neutro (lagarto), aclarar con chan salino; se hai bordos necrosados, débense cortar; cando a escara é pequena e superficial pódese poñer no seu interior unha pequena cantidade de xabón neutro e en moitas ocasiones isto é suficiente para seu cicatrización. - HIXIENE PERSOAL. O doente está encamado polo que para realizar esta actividade debemos colocalo na posición de sentado. Se ten dentadura postiza, se retirarémola, limparemos e a seguir limparemos a boca. O pavillón auditivo externo debemos limpalo a diario e minuciosamente, pero NUNCA utilizar BASTONCILLOS. Como os ollos sempre tenos pechados debemos abrírselos e limpiárselos con soro salino, utilizando unha gasa, empregando unha para cada ollo. A pel debe estar moi hidratada para activar a circulación e que non si produzan úlceras.